طبق گزارش اخیر WHO اروپا (۲۰۲۵)، بیش از ۵۰ کشور عضو این سازمان اعلام کردهاند که استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی با سرعتی بیسابقه در حال گسترش است، اما بسیاری از این کشورها فاقد چارچوبهای قانونی و حفاظتی کافی برای دادههای بیماران هستند. همزمان، مقالهای در The Lancet تأکید میکند که آینده پزشکی هوش مصنوعی تنها زمانی ایمن و عادلانه خواهد بود که امنیت دادهها و شفافیت الگوریتمها تضمین شود.
این واقعیت نشان میدهد که امنیت دادههای پزشکی نه تنها یک موضوع فنی، بلکه یک مسئله حیاتی برای اعتماد بیماران، پزشکان و کل نظام سلامت است.
چالشهای اصلی امنیت داده در پزشکی هوش مصنوعی
۱. حریم خصوصی بیماران
- دادههای پزشکی حساسترین نوع دادههای شخصی هستند.
- نشت اطلاعات میتواند منجر به تبعیض بیمهای یا اجتماعی شود.
- مثال: حملات سایبری به بیمارستانها در اروپا طی سال ۲۰۲۴ بیش از ۳۰% افزایش یافت.
۲. شفافیت الگوریتمها
- بسیاری از الگوریتمهای پزشکی مانند شبکههای عصبی «جعبه سیاه» هستند.
- نبود شفافیت باعث کاهش اعتماد بیماران و پزشکان میشود.
۳. تهدیدات سایبری
- حملات باجافزاری (Ransomware) به سیستمهای بیمارستانی.
- دستکاری دادههای آموزشی الگوریتمها که میتواند منجر به تشخیص اشتباه شود.
مسئولیت قانونی و اخلاقی در خطاهای الگوریتمی
طبق گزارش WHO، یکی از بزرگترین چالشها این است که چه کسی مسئول خطاهای هوش مصنوعی در پزشکی است؟ پزشک، بیمارستان یا شرکت سازنده الگوریتم؟
- چالش اخلاقی: اگر الگوریتمی در تشخیص سرطان اشتباه کند، اعتماد عمومی به کل فناوری زیر سؤال میرود.
- چالش قانونی: نبود قوانین مشخص باعث میشود بیماران نتوانند پیگیری حقوقی داشته باشند.
هوش مصنوعی و تشخیص سرطان: فرصتها و تهدیدها
فرصتها
- الگوریتمهای پزشکی توانستهاند در برخی مطالعات دقتی بالاتر از رادیولوژیستها در تشخیص سرطان سینه نشان دهند.
- پزشکی دقیق (Precision Medicine) با تحلیل دادههای ژنتیکی و بالینی امکانپذیر شده است.
تهدیدها
- اگر دادههای بیماران بهدرستی رمزنگاری نشود، خطر افشای اطلاعات ژنتیکی وجود دارد.
- الگوریتمهای آموزشدیده بر دادههای ناقص میتوانند منجر به تشخیصهای نادرست شوند.
راهکارهای پیشنهادی برای امنیت سایبری در سلامت دیجیتال
۱. رمزنگاری پیشرفته دادهها
- استفاده از الگوریتمهای رمزنگاری کوانتومی برای حفاظت از دادههای بیماران.
۲. ممیزی مستقل الگوریتمها
- بررسی دورهای الگوریتمهای پزشکی توسط نهادهای مستقل.
۳. آموزش پزشکان و کارکنان
- افزایش آگاهی پزشکان درباره تهدیدات سایبری.
۴. قوانین بینالمللی
- ایجاد چارچوبهای مشترک جهانی برای امنیت دادههای پزشکی.
برای مطالعهی تحلیلی درباره نقش هوش مصنوعی در امنیت سایبری و رویکردهای تهاجمی–دفاعی، پیشنهاد میکنیم مقالهی هوش مصنوعی در امنیت سایبری: تهاجم و دفاع را در «هوشروز» بخوانید.
آیندهای امن برای پزشکی دقیق
هوش مصنوعی میتواند آینده پزشکی را متحول کند، اما تنها در صورتی که امنیت دادهها، شفافیت الگوریتمها و مسئولیت قانونی بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد. رسانه «هوشروز» با انتشار مقالات علمی و آموزشی تلاش دارد تا آگاهی عمومی و تخصصی در این حوزه افزایش یابد.
