شکستن سکوت در قلمرو هوش مصنوعی

تا همین چندی پیش، مکالمه درباره‌ی مدل‌های زبان بزرگ LLM تقریباً مترادف با نام ChatGPT بود. اما در دنیای فناوری، هیچ سلطنتی ابدی نیست. طبق گزارش اخیر Goldman Sachs، سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه هوش مصنوعی مولد تا سال ۲۰۲۵ از مرز ۲۰۰ میلیارد دلار عبور خواهد کرد و این یعنی سوخت‌رسانی به رقابتی بی‌امان که نتیجه‌ی آن، محصولاتی قدرتمندتر و متنوع‌تر است. در دل همین رقابت، شرکت Anthropic با معرفی خانواده‌ی Claude 3، نه تنها سکوت را شکست، بلکه برای اولین بار در بسیاری از بنچمارک‌های کلیدی، تاج را از سر رقیب دیرینه‌ی خود، GPT-4، ربود. این لحظه‌ای تعیین‌کننده در تاریخ هوش مصنوعی است؛ لحظه‌ای که انحصار یک نام به پایان رسید و عصر انتخاب‌های هوشمندانه آغاز شد.

در این تحلیل عمیق در هوش‌روز، ما به عنوان تحلیل‌گران فناوری، دو غول هوش مصنوعی مولد را زیر ذره‌بین قرار می‌دهیم. این مقاله صرفاً یک بررسی فنی نیست، بلکه راهنمایی است برای درک تفاوت‌های بنیادین، نقاط قوت و ضعف هر مدل و پاسخ به این سوال کلیدی: برای نیاز مشخص شما، کدام یک انتخاب بهتری است؟

کلود ۳ چیست؟ معرفی خانواده‌ای که برای به چالش کشیدن آمده است

Anthropic، شرکتی که توسط کارمندان سابق OpenAI تأسیس شده، همیشه بر توسعه‌ی هوش مصنوعی ایمن و مسئولانه تأکید داشته است. مدل‌های قبلی این شرکت، با وجود توانایی‌های قابل توجه، همواره زیر سایه‌ی سنگین ChatGPT قرار داشتند. اما با معرفی خانواده‌ی Claude 3 در مارس ۲۰۲۴، همه چیز تغییر کرد. این خانواده شامل سه عضو با قابلیت‌های متفاوت است:

• Claude 3 Haiku: سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین مدل، طراحی‌شده برای تعاملات آنی، پاسخ به پرسش‌های ساده و وظایف سبک.
• Claude 3 Sonnet: مدلی متوازن که ترکیبی ایده‌آل از سرعت و هوشمندی را ارائه می‌دهد. Sonnet برای اکثر وظایف سازمانی و کاربردهای روزمره، از تولید محتوا گرفته تا تحلیل داده، بهینه‌سازی شده است.
• Claude 3 Opus: قدرتمندترین مدل این خانواده که به گفته‌ی Anthropic، در آزمون‌های استدلال، ریاضیات و دانش عمومی، معیارهای جدیدی را در صنعت ثبت کرده است. Opus مستقیماً GPT-4 را هدف گرفته و برای پیچیده‌ترین تحلیل‌ها و وظایف استراتژیک طراحی شده است.

برگ برنده‌ی اصلی Claude 3، نه فقط قدرت مدل Opus، بلکه معماری چندوجهی (Multimodality) پیشرفته و پنجره‌ی زمینه‌ی (Context Window) عظیم ۲۰۰ هزار توکنی آن (با قابلیت افزایش تا ۱ میلیون توکن) است که به آن اجازه می‌دهد حجم بی‌سابقه‌ای از اطلاعات را به یکباره پردازش و تحلیل کند.

ChatGPT: قهرمانی که باید از تاج خود دفاع کند

نیاز به معرفی ChatGPT نیست. محصولی از OpenAI که در اواخر ۲۰۲۲، جهان را با قابلیت‌های خود شگفت‌زده کرد و هوش مصنوعی مولد را به یک پدیده‌ی جهانی تبدیل نمود. مدل‌های GPT-3.5 و به‌خصوص GPT-4، برای مدت‌ها استاندارد طلایی این صنعت محسوب می‌شدند.

با ظهور رقبای جدی، OpenAI نیز دست به کار شد و با معرفی مدل‌های جدیدی مانند GPT-4o، قابلیت‌های چندوجهی خود را به سطح جدیدی رساند. GPT-4o با سرعت بالاتر، هزینه کمتر و درک بی‌نظیر ورودی‌های صوتی و تصویری، پاسخی مستقیم به چالش‌های ایجاد شده توسط Claude 3 و دیگر رقبا بود. اکوسیستم گسترده‌ی OpenAI، شامل APIهای قدرتمند، فروشگاه GPTs و ادغام عمیق با محصولات مایکروسافت، همچنان یک مزیت استراتژیک برای این شرکت محسوب می‌شود. اما آیا این اکوسیستم برای حفظ جایگاه نخست کافی است؟

میدان نبرد بنچمارک‌ها: تحلیل داده‌محور عملکرد

بنچمارک‌ها، معیارهای استانداردی هستند که برای سنجش توانایی‌های یک مدل هوش مصنوعی در زمینه‌های مختلف مانند دانش، استدلال و حل مسئله به کار می‌روند. این اعداد، تصویر روشنی از قابلیت‌های فنی هر مدل ارائه می‌دهند.

هوش و استدلال عمومی (MMLU و GPQA)

یکی از بزرگ‌ترین شگفتی‌های معرفی Claude 3، برتری مدل Opus بر GPT-4 در بنچمارک‌های معتبری مانند MMLU  (درک زبان چندوظیفه‌ای عظیم ) بود. این آزمون، دانش مدل را در ۵۷ موضوع مختلف از ریاضیات و فیزیک گرفته تا تاریخ و حقوق می‌سنجد. Opus اولین مدلی بود که توانست از سد GPT-4 در این معیار عبور کند.

در آزمون‌های پیچیده‌تر استدلال مانند GPQA (سوالات سطح فارغ‌التحصیلی)، Opus عملکردی خیره‌کننده از خود به نمایش گذاشت. این برتری نشان می‌دهد که در وظایف نیازمند به تحلیل عمیق و چندلایه، Claude 3 Opus یک مدعی بسیار جدی است. هرچند با معرفی GPT-4o، OpenAI توانست بخشی از این فاصله را جبران کند، اما رقابت اکنون بسیار نزدیک‌تر از هر زمان دیگری است.

بینایی و تحلیل چندوجهی (Multimodality)

هر دو خانواده‌ی مدل، قابلیت‌های بینایی کامپیوتری پیشرفته‌ای دارند. شما می‌توانید تصاویر، نمودارها و اسناد را بارگذاری کرده و از آن‌ها سوال بپرسید. تحلیل‌های ما در هوش‌روز نشان می‌دهد که Claude 3 در خواندن و تحلیل نمودارهای پیچیده و داده‌های بصری علمی، دقت بسیار بالایی دارد. این مدل می‌تواند اطلاعات را از یک گراف شلوغ استخراج کرده و به صورت متنی خلاصه کند.

در مقابل، GPT-4o در درک موقعیت‌های دنیای واقعی و تعاملات زنده تصویری (مانند تحلیل یک ویدیو به صورت آنی) برتری خود را به نمایش می‌گذارد. قابلیت‌های صوتی و مکالمه طبیعی GPT-4o نیز در حال حاضر یک سر و گردن بالاتر از رقبای خود قرار دارد و تجربه‌ای شبیه به یک دستیار هوشمند واقعی را فراهم می‌کند.

پنجره زمینه (Context Window): حافظه‌ای که بازی را عوض می‌کند

اینجا نقطه‌ای است که Claude 3 با اقتدار پیروز می‌شود. پنجره زمینه (Context Window) به حداکثر میزان اطلاعاتی (متن، کد، یا داده) گفته می‌شود که یک مدل می‌تواند در یک لحظه در «حافظه» خود نگه دارد و پردازش کند.

• ChatGPT (GPT-4 Turbo/4o): پنجره زمینه ۱۲۸ هزار توکنی دارد.
• Claude 3 (Sonnet & Opus): پنجره زمینه ۲۰۰ هزار توکنی به صورت استاندارد ارائه می‌دهند.

این تفاوت به چه معناست؟ شما می‌توانید یک کتاب کامل، یک پایگاه کد بزرگ، یا یک گزارش مالی چندصد صفحه‌ای را به Claude 3 بدهید و از آن بخواهید خلاصه‌سازی، تحلیل یا اشکال‌زدایی کند—کاری که برای ChatGPT بسیار دشوارتر است. آزمون معروف “سوزن در انبار کاه” (Needle in a Haystack) که در آن یک جمله تصادفی در میان حجم عظیمی از متن پنهان می‌شود، نشان داد که Claude 3 با دقت نزدیک به ۱۰۰٪ می‌تواند این اطلاعات را پیدا کند، که گواهی بر حافظه و درک زمینه‌ی بی‌نقص آن است.

سرعت، هزینه و دسترسی: کدام مدل به صرفه‌تر است؟

برای توسعه‌دهندگان و کسب‌وکارها، هزینه و سرعت دو فاکتور حیاتی هستند.

• سرعت: Claude 3 Haiku سریع‌ترین مدل در این مقایسه است و برای ساخت چت‌بات‌های پاسخ‌دهی سریع، ایده‌آل است. Claude 3 Sonnet نیز از GPT-4 سریع‌تر است. با این حال، GPT-4o با بهینه‌سازی‌های جدید، سرعتی قابل رقابت با Sonnet و حتی در مواردی بهتر ارائه می‌دهد.
• هزینه: در مدل‌های رده‌بالا (Opus در برابر GPT-4 Turbo)، هزینه‌ها نزدیک به هم هستند. اما در رده‌های میانی و اقتصادی، Anthropic با مدل‌های Sonnet و Haiku گزینه‌های بسیار رقابتی و مقرون‌به‌صرفه‌ای را برای توسعه‌دهندگان فراهم کرده است که می‌تواند انتخاب آن‌ها را برای ساخت اپلیکیشن‌های مقیاس‌پذیر توجیه کند.

فراتر از اعداد: تجربه کاربری و تفاوت‌های ظریف

خلاقیت، نوشتار و لحن

تجربه‌ی کاربری نشان می‌دهد که Claude 3 در تولید محتوای متنی طولانی، خلاقانه و با لحنی طبیعی، عملکردی ممتاز دارد. پاسخ‌های آن اغلب دقیق، ساختارمند و کمی رسمی‌تر از ChatGPT است. این مدل برای نوشتن پیش‌نویس مقالات، گزارش‌ها و ایمیل‌های حرفه‌ای یک ابزار فوق‌العاده است.

در طرف دیگر، ChatGPT به داشتن لحنی محاوره‌ای‌تر و گاهی خلاق‌تر در ایده‌پردازی‌های سریع و طوفان فکری (Brainstorming) شهرت دارد. توانایی آن در تغییر سریع سبک و تولید پاسخ‌های کوتاه و جذاب، همچنان یکی از نقاط قوت آن محسوب می‌شود.

کدنویسی و وظایف فنی

برای سال‌ها، GPT-4 به عنوان بهترین دستیار کدنویسی شناخته می‌شد. اما Claude 3 Opus در بسیاری از آزمون‌های کدنویسی، عملکردی برابر یا حتی بهتر از خود نشان داده است. به لطف پنجره زمینه بزرگ‌تر، Claude 3 می‌تواند کل یک پایگاه کد را تحلیل کرده و وابستگی‌ها را بهتر درک کند.

با این حال، اکوسیستم ChatGPT با ابزارهایی مانند Advanced Data Analysis (که قبلاً Code Interpreter نام داشت) و قابلیت اجرای کد پایتون در یک محیط ایزوله، همچنان برای تحلیل داده و وظایف پیچیده‌ی برنامه‌نویسی یک مزیت کاربردی مهم دارد.

ایمنی و کاهش پاسخ‌های بی‌مورد

یکی از انتقاداتی که به مدل‌های قبلی Claude وارد بود، محافظه‌کاری بیش از حد و امتناع از پاسخ دادن به سوالاتی بود که حتی اندکی حساس به نظر می‌رسیدند. Anthropic با استفاده از رویکرد “هوش مصنوعی قانون اساسی” (Constitutional AI) در Claude 3، این مشکل را تا حد زیادی برطرف کرده است. این مدل اکنون درک بهتری از زمینه‌ی سوالات دارد و کمتر دچار “محافظه‌کاری فاجعه‌بار” می‌شود، در حالی که همچنان مرزهای ایمنی را حفظ می‌کند. این یک تعادل ظریف است که Claude 3 به خوبی به آن دست یافته است.

کدام مدل برنده نهایی است؟ تحلیل آرمان فاضلی

پس از بررسی تمام جوانب، پاسخ به سوال “کدام مدل بهتر است؟” یک کلمه است: بستگی دارد.

پیروز واقعی این رقابت، کاربر نهایی است. دیگر یک انتخاب پیش‌فرض وجود ندارد. ما وارد عصری شده‌ایم که باید ابزار را بر اساس وظیفه انتخاب کنیم.

• Claude 3 Opus را انتخاب کنید اگر:
  • نیاز به تحلیل اسناد بسیار طولانی، کتاب‌ها یا پایگاه‌های کد دارید (به لطف پنجره زمینه عظیم).
  • به دنبال بالاترین دقت در استدلال‌های پیچیده، وظایف علمی و تحلیل‌های مالی هستید.
  • نیازمند تولید محتوای متنی حرفه‌ای، دقیق و با ساختار منسجم هستید.
• ChatGPT-4o را انتخاب کنید اگر:
  • به یک دستیار هوش مصنوعی چندوجهی همه‌کاره با بهترین قابلیت‌های صوتی و تصویری نیاز دارید.
  • به اکوسیستم گسترده OpenAI، شامل GPTs و ادغام‌های نرم‌افزاری، وابسته هستید.
  • برای طوفان فکری سریع، حل مسائل روزمره و کدنویسی تعاملی به ابزاری خلاق و سریع نیاز دارید.

ظهور Claude 3 به عنوان یک رقیب قدرتمند، نه تنها OpenAI را به نوآوری بیشتر وادار کرد، بلکه به ما یادآوری نمود که سرعت پیشرفت هوش مصنوعی سرسام‌آور است. برای ما در هوش‌روز، این تحولات هیجان‌انگیز به معنای آینده‌ای است که در آن هوش مصنوعی نه یک ابزار واحد، بلکه مجموعه‌ای از دستیارهای تخصصی خواهد بود که زندگی و کار ما را هوشمندتر از همیشه خواهند کرد.