استفاده از موتورهای جت اصلاحشده (Aeroderivative) برای تولید برق، راهکاری اضطراری، بسیار سریع اما گرانقیمت است که میتواند در کمتر از ۱۰ دقیقه وارد مدار شده و کسری برق شبکه را در ساعات اوج مصرف جبران کند. این روش اگرچه از نظر تکنولوژی جذاب است، اما از نظر اقتصادی و محیطزیستی چالشهای بزرگی دارد.
وقتی موتور هواپیما روی زمین کار میکند!
شاید تیتر «تامین برق با موتور جت» کمی علمی-تخیلی به نظر برسد، اما واقعیت دارد. در صنعت نیروگاهی، به این تکنولوژی Aeroderivative Gas Turbines گفته میشود. اینها در واقع همان موتورهای جت هواپیماهای مسافربری یا جنگنده هستند که با تغییراتی مهندسی شده، به جای تولید نیروی پیشران (Thrust) برای پرواز، به یک ژنراتور متصل شده و شفت آن را میچرخانند تا برق تولید کنند.
طبق تجربه من و بررسیهایی که در سایت خبری هوش روز انجام دادیم، این توربینها (مانند مدلهای معروف LM6000 جنرال الکتریک که مشتق شده از موتور هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ هستند)، شاهکار مهندسی محسوب میشوند. آنها سبک، فشرده و بهشدت قدرتمند هستند.
چرا “به هر قیمتی”؟ تحلیل هزینه و فایده
استفاده از این تکنولوژی در شرایط عادی منطقی نیست، اما در شرایط بحرانی (مثل تابستانهای داغ ایران یا زمستانهای سخت اروپا) حکم فرشته نجات را دارد. اما چرا میگوییم تولید برق به هر قیمتی؟
در جدول زیر، مقایسهای بین نیروگاههای معمولی (Heavy Duty) و نیروگاههای مبتنی بر موتور جت انجام دادهام:
| ویژگی | توربینهای معمولی (Heavy Duty) | توربینهای موتور جت (Aeroderivative) |
|---|---|---|
| زمان راهاندازی | ۳۰ دقیقه تا چند ساعت | کمتر از ۱۰ دقیقه (فوری) |
| هزینه تعمیر و نگهداری | پایین | بسیار بالا (قطعات هواپیما گران هستند) |
| نوع سوخت | گاز طبیعی معمولی | گاز با فشار بالا یا سوخت مایع باکیفیت |
| راندمان (سیکل باز) | ۳۰ تا ۳۵ درصد | ۴۰ تا ۴۵ درصد |
| کاربرد اصلی | بار پایه (Baseload) | پیکسایی (تامین برق اضطراری) |
نقش هوش مصنوعی در مدیریت موتورهای جت زمینی
ما در سایت اخبار هوش مصنوعی هوش روز معتقدیم که بدون AI، استفاده از این توربینها توجیه اقتصادی ندارد. اخبار جدید هوش مصنوعی نشان میدهد که شرکتهای بزرگ انرژی از الگوریتمهای یادگیری ماشین برای پیشبینی دقیق لحظه “پیک مصرف” استفاده میکنند.
نقل قول: اسکات استرازیک، مدیرعامل GE Vernova در مصاحبهای با رویترز میگوید: «توربینهای مشتق از جت ما با انعطافپذیری بالا، مکمل حیاتی برای انرژیهای تجدیدپذیر هستند. آنها میتوانند در لحظهای که باد نمیوزد یا خورشید نمیتابد، شبکه را نجات دهند، هرچند هزینه عملیاتی آنها بالاست.»
نظر شخصی من: راهکاری برای روز مبادا
نظر شخصی من این است که تکیه بر موتورهای جت برای تولید برق دائمی، مثل این است که بخواهید با ماشین فرمول یک به خرید سوپرمارکت بروید! سریع است، اما هزینههای استهلاک و سوخت آن کمرشکن خواهد بود.
این تکنولوژی برای کشورهایی که با ناترازی شدید برق روبرو هستند، یک مسکن قوی است، نه درمان قطعی. استفاده از این روش نشاندهنده عمق بحران انرژی است که مدیران را مجبور میکند به سراغ گرانترین روشهای تولید بروند تا چراغ خانهها خاموش نشود.
جمعبندی
تولید برق با موتور جت، نمادی از تقابل “نیاز فوری” و “هزینه بالا” است. در حالی که دنیا به سمت انرژیهای تجدیدپذیر میرود، استفاده از این هیولاهای سوختخوار فقط در بازههای زمانی کوتاه توجیه دارد. سایت اخبار هوش مصنوعی هوش روز تحولات این حوزه و ورود سیستمهای مدیریت هوشمند به نیروگاهها را به دقت رصد خواهد کرد.
سوالات متداول
اینها همان موتورهای جت هواپیما هستند که برای استفاده زمینی تغییر یافته و به ژنراتور متصل میشوند تا برق تولید کنند.
سرعت راهاندازی بسیار بالا (کمتر از ۱۰ دقیقه) که آنها را به بهترین گزینه برای رفع فوری خاموشیها در زمان اوج مصرف تبدیل میکند.
چون هزینه نگهداری قطعات و سوخت این موتورها بسیار سنگین است و استفاده از آنها فقط در شرایط بحرانی و اضطراری توجیه اقتصادی دارد.
AI با پیشبینی دقیق لحظه اوج بار، زمان روشن و خاموش شدن توربین را بهینه میکند تا از هدررفت سوخت گران و استهلاک دستگاه جلوگیری شود.
